Χαΐνηδες (Δημήτρης Αποστολάκης): Εμπιστεύομαι τους νέους. Αν και το κοινωνικό περιβάλλον δεν ευνοεί.

Από το 1990, όταν και ξεκίνησαν ως μια παρέα μεταπτυχιακών φοιτητών στο Φυσικό Ηρακλείου, μέχρι και σήμερα, οι Χαΐνηδες πορεύονται με τον δικό τους βηματισμό πάνω στο μονοπάτι που σχηματίζεται από την όσμωση της παράδοσης με το σήμερα. Ιδρυτικό μέλος και άτυπος ηγέτης τους, ο Δημήτρης Αποστολάκης απάντησε με τον δικό του –πάντα ενδιαφέροντα και αναγνωρίσιμο– τρόπο στις ερωτήσεις μας. 

Δημήτρης Αποστολάκης

Ετοιμάζεστε για μια ανοιξιάτικη εμφάνιση στο Gagarin με τη συμμετοχή της ομάδας χορού & ακροβασίας Κι Όμως Κινείται. Τι θα παρουσιάσετε επί σκηνής εκείνη τη βραδιά;
Στηριζόμενοι στον απαράβατο φυσικό νόμο: Εολ>∑Εi  (όπου Εολ είναι η ενέργεια του συστήματος και Εi η ενέργεια κάθε μέλους), καθώς και στη χρόνια αλληλεπίδρασή μας, θα χαρούμε ένα αυτοσχεδιαστικό ταξίδι που θα περιπλέξει δονούμενες χορδές και αιωρούμενα σώματα σε μια παροντική, αλλά με αρχέγονες ρίζες, τελετουργία.

Διανύετε ήδη την τρίτη δεκαετία σας ως πολυμελές συγκρότημα-κολεκτίβα. Πώς καταφέρνετε όλον αυτόν τον καιρό να εξισορροπείτε τις μεταξύ σας καλλιτεχνικές διαφορές και να τιθασεύετε τον εγωισμό σας; Και τι θα μπορούσε να αποτελέσει για εσάς «σημάδι» ότι ήρθε η ώρα να σταματήσετε την κοινή σας πορεία;
α) Ο εγωισμός δεν τιθασεύεται. Ο εγωισμός διοχετεύεται β) Η σύνθεση απαιτεί διαφορές και αντιθέσεις. Είναι ανέφικτη όταν έχεις ομοειδή μέρη γ) Κάθε σύστημα καλλιτεχνικό, κοινωνικό κ.λ.π. είναι χαοτικό. Αν καταστεί οριακός κύκλος, δηλ. κλειστός βρόχος, καταρρέει. Οι Χαΐνηδες όμως αλλάζουν διαρκώς. Η αλλαγή είναι παροντική φυσική αναγκαιότητα, η οποία αντιβαίνει στην κοινωνική αδράνεια που θεοποιεί τον προστατευτισμό και την ασφάλεια του παρελθοντικού κεκτημένου. Το σημάδι του «τέλους» είναι η απουσία έρευνας και πειραματισμού.

Έχετε υποστηρίξει σε συνεντεύξεις σας ότι «τα τραγούδια γράφονται από το συλλογικό ασυνείδητο». Πρόκειται για άποψη που έχει πολλούς υποστηρικτές, από τον Θανάση Παπακωνσταντίνου μέχρι τον Keith Richards. Με ποια επιχειρήματα δικαιολογεί η πλευρά του επιστήμονα μέσα σας έναν τέτοιο ισχυρισμό; Μήπως αυτός αποτελεί απλά μια –υποσυνείδητη έστω– προσπάθεια μυθοποίησης της δημιουργικής διαδικασίας;
Στη φύση δεν υπάρχει isolated system. Επιστημονικά όλο το σύμπαν είναι ισχυρά αλληλεπιδρώντα μέρη. Είμαστε όλοι μέλη μιας οικουμενικής μυρμηγκοφωλιάς. Η σπίθα της δημιουργίας εδράζεται πάντα στο βιολογικά και κοινωνικά διαφοροποιημένο άτομο, αλλά η προκαλούμενη πυρά είναι προϊόν ποικίλων συλλογικών διαδράσεων. Είναι μια χωροχρονική αναγκαιότητα Θεοφαγίας και Θεογονίας, τόσο πολύπλοκα πολυπαραμετρική, ώστε ακόμη και ο γλωσσικός κώδικας αδυνατεί να περιγράψει τόσο τη φαινομενολογικά ατομική παρθενογέννεση, όσο και τη συμπαντικά αυτοοργανωμένη συνεπικουρία πραγμάτωσης.

Κοιτώντας πίσω στο μέχρι στιγμής δισκογραφικό έργο των Χαΐνηδων και με βάση το ποιος είστε σήμερα, ποιο από τα άλμπουμ σας προτιμάτε και για ποιους λόγους;
Είμαι ένα κανάτι που γεμίζει σιγά-σιγά μ' ένα θεϊκά απρόβλεπτο κοσμικό υγρό. Όλα τα μόρια είναι ιερά και ανακατεύονται στην πορεία του χρόνου. Προς το παρόν χαριεντίζομαι και προσπαθώ να ερμηνεύσω τις τελευταίες στάλες που μου δόθηκαν, τα Αγροτοκτηνοτροφικά και τα Μητροπολιτικά.

Στη μουσική σας διαδρομή αναζητήσατε τρόπους για να συνδιαλλαγείτε με –και να πάτε ένα βήμα παρακάτω– όσα σας παραδόθηκαν από τις προηγούμενες γενιές δημιουργών, εγχώριων και ξένων. Πώς βλέπετε τις νεότερες γενιές μουσικών, μεγάλο μέρος των οποίων μοιάζει να κοιτά μόνο προς δυσμάς σε ό,τι αφορά στη γλώσσα που χρησιμοποιεί και στον ήχο με τον οποίο τη «ντύνει»;
Οποιαδήποτε προσπάθεια ντυσίματος ή επιτηδεύματος ή εκφραστικής επιλογής είναι καταδικασμένη βραχύβια οντότητα. Οποιαδήποτε αληθινή δημιουργία έχει, κατά τον Λόρκα, τα χαρακτηριστικά του τόπου σου (κι αυτό δεν γίνεται τεχνηέντως). Ο τόπος μου είναι ο ου-τόπος μου. Ένα μυστηριώδες δέντρο που αντλεί νερό από τις αρχέγονες τοπικές ρίζες του, αλλά φωτοσυνθέτει από τα παγκόσμια κλαδιά των σημασιολογικών του προεκτάσεων. Εμπιστεύομαι τους νέους. Αν και το κοινωνικό περιβάλλον δεν ευνοεί τη συνδημιουργία, θα υπάρξουν φωνές που θα κάνουν την υπέρβαση του χωροχρονικού πλαισίου.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι μόνο με μια βίαιη ανατροπή του συστήματος από τον λαό μπορεί η ελληνική κοινωνία να ξεφύγει από το τέλμα στο οποίο έχει βυθιστεί. Πιστεύετε ότι μπορεί να προκύψει κάτι καλύτερο με τέτοιον τρόπο; Μπορείτε να δείτε έναν διαφορετικό δρόμο;
Η Ελλάδα είναι ένα μικρό κομμάτι στο οποίο καταφαίνεται το παγκόσμιο αδιέξοδο. Ζούμε άκρως ενδιαφέροντες καιρούς για τρεις λόγους: α) ο μεταβιομηχανικός άνθρωπος ψάχνει εναγωνίως την ανανοηματοδότηση της ύπαρξής του β) με το διαδίκτυο είμαστε όλοι κοινωνοί της ερμηνείας των γεγονότων, οπότε η επίκληση άγνοιας ή αθωότητας καθίσταται φαιδρή και γ) για πρώτη φορά έχομε την τεχνολογία να καταστρέψομε το κομμάτι του πλανήτη το οποίο μας θρέφει. Η συνειδησιακή αλλαγή είναι επιβεβλημένη. Αν δεν γίνει με άλλο τρόπο αναλαμβάνει τη σκυτάλη η βία (πόλεμοι, λιμοί, φυσικές καταστροφές). Για παράδειγμα, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αμφισβητήθηκε για πρώτη φορά η σχέση υποταγής του παιδιού στον γονέα, με αποτέλεσμα τα καλλιτεχνικά και πνευματικά κινήματα του ’60. Ο τρόπος αποφυγής αυτού του ακριβού τιμήματος της αλλαγής είναι η απρόσκοπτη διάχυση πολιτισμικού κεφαλαίου. Τότε μόνο ο μίζερος παραγωγικός όχλος θα γίνει χαρούμενος δημιουργικός λαός, όχι στηριγμένος σε ομοιομορφοποιητικές διαδικασίες αλλά προάγοντας τα χαρακτηριστικά της συνθετικής διακρισιμότητας και ετερότητας.

Παρότι υπήρξατε πάντοτε κριτικοί απέναντι στο καπιταλιστικό σύστημα και υποστηρίζατε πάντα έναν εναλλακτικό, ασκητικό τρόπο ζωής και συνδιαλλαγής, σε ό,τι αφορά την κυκλοφορία των δίσκων σας συνεργαστήκατε με μεγάλες εταιρείες του πάλαι ποτέ δισκογραφικού κυκλώματος. Με δεδομένη την κατάρρευση του τελευταίου, πώς θα κινηθείτε πλέον σχετικά με τη διακίνηση της μουσικής σας και πώς βλέπετε γενικά τις εξελίξεις σε αυτόν τον χώρο;
Οι δίσκοι μας κυκλοφόρησαν από δισκογραφικές εταιρίες γιατί δεν είχαμε ποτέ τον τρόπο και την οικονομική άνεση να το κάνουμε εμείς (μην ξεχνάτε ότι το καράβι της τέχνης ήταν πάντα προνόμιο των πλούσιων μεγαλοαστών κι εμείς λαθρεπιβάτες). Όμως πάντα δίναμε βάρος στη συνδιαλλαγή του κόσμου με τους δίσκους κι όχι στην αγοραπωλησία τους, ενθαρρύνοντας την αντιγραφή ή ακόμη ποιητικότερα, την κλοπή τους. Τώρα που κατέρρευσαν οι εταιρίες δεν με νοιάζει καθόλου. Αν γεννήσει κάτι μέσα μας η Θεά Ανάγκα, είμαι σίγουρος ότι θα βρει τον τρόπο να το κοινοποιήσει.

Πέρασαν σχεδόν δύο χρόνια από την κυκλοφορία του τελευταίου σας δίσκου. Αποκαλύψτε μας κάποια από τα σχέδια (δισκογραφικά και άλλα) που κάνετε σχετικά με το μέλλον το δικό σας και των Χαΐνηδων, έστω κι αν έτσι κάνετε τον Θεό να γελάσει, όπως συνηθίζετε να λέτε...
Οι δίσκοι σηματοδοτούν τις αλλαγές μας, οι οποίες διαχέονται σαν κυματισμοί, επιστρέφοντας στον Όλον που τις σπερματοδότησε. Το κρίσιμο σημείο που θα γίνει η phase transition δεν μπορώ να το προβλέψω, παρά μόνο σιωπηρά να ονειρευτώ την αποκατάσταση της δικαιοσύνης του προαιώνιου μύθου, με τον ηρωισμό και τη θυσία του οικουμενικού εαυτού μου.

Γαμοτράγουδα... Η αθυροστομία στην τέχνη.

Ο αναγνώστης του παρακάτω κειμένου, αλλά και του συνόλου του θέματος, θα πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι εδώ θα συναντήσει τραγούδια που περιέχουν βωμολοχίες και άσεμνους στίχους με σεξουαλικό περιεχόμενο. Συνεπώς το θέμα δεν ενδείκνυται για ανηλίκους, πουριτανούς, φανατικά θρησκευόμενους, ηθικά ευαίσθητους κλπ.

Τα γαμοτράγουδα της αποκριάς....

Ρωμαϊκό tintinabulum με κουδουνάκια, 1ος αι. μ.Χ

Πρόκειται για δημοτικά τραγούδια, γεμάτα με σκωπτικούς και άσεμνους στίχους, συνήθως με σεξουαλικό περιεχόμενο, αλλά όχι αποκλειστικά, τα οποία κατά το έθιμο, τραγουδιούνται κατά τους αποκριάτικους εορτασμούς. Η ιστορία τους ξεκινά από τα βάθη των αιώνων, ενώ το περιεχόμενό τους ενόχλησε όλους τους πολιτικούς και θρησκευτικούς ταγούς ανά τους χριστιανικούς αιώνες, τόσο για την εκφορά του απαγορευμένου κατά την ιουδαιοχριστιανική παράδοση, θέματος της σεξουαλικότητας και μάλιστα με οργιαστικό τρόπο, όσο και για το αναρχικό τους πνεύμα, που έβαζε ως στόχο της αθυροστομίας, την εξουσία και τους κρατούντες. Δεν θα ξεχάσω την έκπληξη και την ελαφρά περιπαικτική αισχύνη μιας φίλης από την Καβάλα, η οποία μας διηγιόταν το πώς η γιαγιά της, χριστιανή και πλήρως αξιοσέβαστη γυναίκα με τσεμπέρι, τραγουδούσε σε αποκριάτικο τραπέζι το στίχο «Ντάλι μπρούτσου, ντάλι μπρούτσου, τα κουρίτσια θέλουν πούτσου», ενώ στο πρόσωπό της ήταν χαραγμένο το πλέον πονηρό χαμόγελο που είχε δει ποτέ της η εν λόγω φίλη.



Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις αποκριάτικες τελετουργίες καταλαμβάνουν τα φαλλικά τραγούδια, τραγούδια γονιμικά, που εξορκίζουν το κακό και ζητούν να νικήσουν το θάνατο -παλιότερα και από το Διόνυσο. "Η αρχαία ελληνική γλώσσα διαθέτει πληθώρα ονομάτων για να δηλώσει τα λεγόμενα "απόρρητα" μέλη! Η πολυωνυμία αποκαλύπτει την ποικιλία αλλά και την πολικότητα των αισθημάτων και των αντιδράσεων που προκαλούσαν στον Έλληνα τα όργανα εκείνα, τα οποία διαιωνίζουν τη ζωή: δέος και ιλαρότητα, έλξη και αποστροφή, τρυφερότητα και φρικίαση, θάμβος και καταισχύνη. Η αμφιθυμία αυτή δηλώνεται εναργέστατα στη σημασιολογική εξέλιξη του επίκοινου "αιδοία", το οποίο, ενώ αρχικά σήμαινε τα "σεβάσμια", κατέληξε να σημαίνει ευφημιστικώς τα "επαίσχυντα".

Στον Tύρναβο και στα Aμπελάκια Θεσσαλίας για παράδειγμα, αλλά και σε άλλα μέρη, η Kαθαρή Δευτέρα είναι ημέρα αφιερωμένη στον Διόνυσο και τον Πάνα. Στην πλατεία του χωριού μαγειρεύουν σε καζάνι το «μπουρανί», σούπα με τσουκνίδες. Στην τελετή συμμετέχουν (προς το παρόν) μόνο άνδρες, που, κραδαίνοντας τεράστιους φαλλούς σκαλισμένους σε ξύλο, εκστομίζουν τολμηρές βωμολοχίες, τραγουδούν ή απαγγέλλουν άψογους αλλά «άσεμνους» δεκαπεντασύλλαβους, οι οποίοι πανελληνίως αποκαλούνται «γαμοτράγουδα». Αναφέρονται αποκλειστικά στην ερωτική πράξη και όλα λέγονται με το όνομά τους. Οι αυτοσχέδιοι στιχουργοί και οι συμμετέχοντες άνδρες (πολλές γυναίκες παρακολουθούν τα δρώμενα πίσω από τα κλειστά παράθυρα) αναφέρονται αποκλειστικά στην ερωτική πράξη, δηλαδή σε εμπειρία φυσική, γενική, συνήθη και επαναλαμβανόμενη, γνωστή και κοινή, αλλά... «απαγορευμένη» ή επιβαρυμένη με ποικίλες αναστολές, ακόμα και με στρεβλώσεις· και με πολλή υποκρισία.

Το αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι ότι με την ελευθεροστομία γύρω από την ερωτική πράξη αμφισβητούν γενικά τον κοινωνικό «καθωσπρεπισμό», την υποκρισία και τη δαιμονολογία. Επειδή δε η ελευθερία είναι μία, ενιαία, αδιαίρετη και μεταδοτική (αυτό το είχε καταλάβει ακόμη και ο μαρκήσιος ντε Σαντ), όταν καταχτιέται σ’ ένα σημείο, ή επεκτείνεται και σε όλα τα άλλα ή μαραίνεται και πεθαίνει. Τα «γαμοτράγουδα» λοιπόν της Καθαρής Δευτέρας και τα άλλα «στιχάκια» αναπόφευκτα εκτρέπονται και προς άλλες κατευθύνσεις με αφετηρία πάντοτε την ερωτική πράξη. Ποικιλοτρόπως σχολιάζουν ή περιγράφουν πρόσωπα και πράγματα του χωριού και της καθημερινότητάς του. Παλαιότερα σχολίαζαν ακόμα και τους άρχοντες και τις αρχόντισσες. Ας μην ξενούμε την καταγωγή της φράσης «Άκουσε τα εξ αμάξης»



Ωστόσο, ακόμη και στις μέρες μας, όπου οι διαφημίσεις οι οποίες μπαίνουν στα σπίτια μας καθημερινά, χρησιμοποιούν το σεξ ακόμη και για να πουλήσουν γιαούρτια, τα γαμοτράγουδα δεν είναι αποδεκτά από την εξουσία αλλά και τον υποκριτικό καθωσπρεπισμό μας. Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια, που η Δόμνα Σαμίου, τραγουδίστρια και ερευνήτρια που αφιέρωσε τη ζωή της στη διάσωση της δημοτικής μας παράδοσης, αντιμετώπισε τη δικαιοσύνη για έναν δίσκο με γαμοτράγουδα που εξέδωσε, με ένα έξοχο κείμενο του καθηγητή Mιχάλη Kοπιδάκη στην κουβερτούρα, το οποίο χρησιμοποιώ κι εγώ ως πηγή.

Σε άλλη πάλι περίπτωση, το ΕΣΡ καταδίκασε το ραδιοφωνικό σταθμό του Σκάι, επειδή φιλοξένησε αποκριάτικα τον Τζίμη Πανούση, ο οποίος τραγουδούσε γαμοτράγουδα. Το μυστικό ήταν ότι η αποκριά εκείνης της χρονιάς έπεφτε μέσα στην προεκλογική περίοδο κι ο Τζιμάκος έδωσε πολιτική χροιά στα τραγούδια αυτά, χροιά που όπως είπαμε έχουν κι από τη φύση τους.

Ωστόσο, το έθιμο αυτό της αποκριάς, τα σκωπτικά, ασεβή και άσεμνα τραγούδια και στιχάκια, είναι τόσο αρχαίο, που θα τρόμαζε κανείς εάν ήξερε τι είναι αυτό που κατακρίνει. Έχει τις ρίζες του στις Διονυσιακές οργιαστικές λατρείες (κάποιοι λένε πως είναι ακόμη αρχαιότερο), οι οποίες ήταν το απαραίτητο συμπλήρωμα στην λατρεία του Απόλλωνα, του θεού που συμβόλιζε το πνευματικό Φως, στην πιο ευγενή και θεία μορφή του. Οι λατρείες του Απόλλωνα διακρίνονταν από αυστηρότητα, καθαρότητα και πνευματικότητα. Οι αρχαίοι σοφοί όμως γνώριζαν καλά, πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να φτάσει στη Θέωση (ή Θέαση) μόνο μ' ένα τμήμα της ύπαρξής του. Μόνο αν μαζί με την έκσταση της διάνοιας και του πνεύματος έρθει και η έκσταση του σώματος, μπορεί ο άνθρωπος να αγγίξει την Αρμονία.

Τούτη η παράδοση, εκτός από τη μυητική πτυχή της, είχε και μια ιδιαίτερα σημαντική κοινωνική λειτουργία. Κατ’ αρχάς, εξυπηρετούσε τη γονιμότητα και την αναπαραγωγή, αφού οι αρχαίοι γνώριζαν πως ναι μεν το σεξουαλικό ένστικτο «οφείλει» να υποστεί φραγμούς, ώστε η κοινωνία να ευσταθεί, όμως έχει απόλυτη ανάγκη από κάποια περίοδο ελεύθερης έκφρασης, ώστε να μην κατασταλεί εντελώς. Μέσω αυτού, προκαλούσε τη γενικότερη απελευθέρωση του ανθρώπου από την τάξη και την εξουσία, το απαραίτητο χάος μέσα στην τάξη για ένα μικρό διάστημα, ώστε να επέλθει τελικά η Προσαρμογή, με διατήρηση και ανανέωση της ανθρώπινης ζωτικότητας, αφού ο άνθρωπος «ξέδινε» από κάθε καταπίεση και φόρτιζε ξανά τις μπαταρίες του. Όπως υποστηρίζουν ψυχίατροι, ψυχολόγοι και φιλόσοφοι, η ελευθεριότητα στην έκφραση κατά τις αυστηρά ιδιωτικές στιγμές, κοινή εμπειρία, αλλά επίσης απόκρυφη, είναι πράξη ελευθερίας και αποδέσμευσης του σώματος και του ενστίκτου, πράξη λυτρωτική.



Κάτι τέτοιο αποτελούσε μια δικλίδα ασφαλείας, απαραίτητη για την ψυχική υγεία της κοινωνίας και των μελών της. Αυτός είναι ο λόγος που έννοιες όπως η κατάθλιψη, ήταν γνωστές μεν στους αρχαίους Έλληνες, αλλά εξαιρετικά σπάνιες, σε αντίθεση με την εποχή μας, όπου οι ψυχικές νόσοι τείνουν να πάρουν επιδημική μορφή.

Τούτη η παράδοση κατέληξε κάποια στιγμή, στην ακμή του Ελληνικού πολιτισμού, να μας δώσει τα αριστουργήματα του ιδιοφυούς Αριστοφάνη, που τόσο μοντέρνα κι ανατρεπτικά είναι ακόμη μέχρι τις μέρες μας. Πρόκειται δηλαδή, για την αρχική ρίζα αυτού που από εμάς έμαθε όλος ο κόσμος να αποκαλεί "Κωμωδία".

Αυτοί είναι οι κυριότεροι λόγοι, που αυτή η παράδοση επιβίωσε μέσα στους αιώνες, κόντρα στη θέληση της εκκλησίας, η οποία φυσικά ουδέποτε την αποδέχτηκε, αλλά όπως προαναφέραμε την πολέμησε με κάθε τρόπο.

Τις Μιγάλες Απούκριες
που ανάβουν οι φωτιές
και ζητούν να βρουν ψωλές
για να σβήσουν οι φωτιές
άναψε και η Χριστίνα
που χ’ να γαμηθεί ένα μήνα,
άναψε κι η Παναγιώτα,
κακαρίζει σαν την κότα
κι ανεβαίνει κατεβαίνει
και την πούτσα δεν χορταίνει.
Μπρε-μπρε-μπρε-το μπουρανί
και τσ’ Χαλατσαινας το μνί.
(Τύρναβος)

Δεν θαυμάζιτι κουρίτσια
πως γαμεί η ψουλή τη νύχτα
δίχους φως, δίχους λυχνάρι
δίχως τα κεριά αναμμένα;
Δυο πουδάρια σηκωμένα
κι άλλα δυο γονατισμένα
μια κοιλιά πάνω στην άλλη
έχουνι χαρά μεγάλη.
(Μυτιλήνη)

Δυο κυράδες κάθονταν
έξω από την πόρτα τους,
μια της άλλης έλεγε:
-Έχει ο άντρας σου χοντρή;
-Έχει και παράχ’ μωρή!
-Δεν μου την εδανείζεις;
-Καποιανής τη δάνεισα
και μου την αρρώστησε
κ’ είδαμεν και πάθαμεν
για να την γιατρέψουμε.
Δώκαμεν και γιατρικά
δώδεκα καλάθια αυγά
κ’ έξη οκάδες βούτυρο
όσο να την δούμε ορθή
σαν αγγούρι τρυφερό.
(Ήπειρος)
[www.e-steki.gr/]



Ίσως αρκετοί, δε γνωρίζουν, ότι ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Γιώργος Σεφέρης, βραβευμένος με νόμπελ Λογοτεχνίας, είχε εκδώσει μια συλλογή με τίτλο "Εντεψίζικα" (=πρόστυχα), με τολμηρό περιεχόμενο, με το ψευδώνυμο Μαθιός Πασχάλης, γύρω στο 1940.

Από αυτή την ποιητική συλλογή είναι και τα ποιήματα που ακολουθούν:

<<Η κόρη είχε στο πράμα της πλήθος εφόδια
κ' ένα ταξίμετρο δεμένο με καλώδια·
σαν της είπα: "Τί θές;"
μ' αποκρίθη: "Δραχμές
ενενήντα, χωρίς τα διόδια.>>

<<Ζεστάθη το φουστάνι σου στ' όμορφο καλοκαίρι.
Βγάλ' το και δώσ' μου το λαγό για να χαρεί μαχαίρι.

- Σαν πύρωσα, σα φούντωσα, πέταξα το φουστάνι.
Πιάσ' το λαγό μου και θα δεις την κάμα πώς δαγκάνει.>>

<<Γυμνή 'σουν, σαν τα κύματα, πώς κάνου σα θυμώσου',
κ' ήταν λεπίδι η πλώρη μου πού 'κοψε τον ανθό σου.

- Βάλε ξανά την πλώρη σου στο θυμωμένο κύμα,
και σκαμπανέβαζέ τηνε, κ' εγώ φυσώ σου πρύμα.>>

<<Είδα στον ύπνο μου όνειρο, κι ας το ξηγά όποια θέλει,
μέσα σε φύκια κατσαρά πως κάρφωνα ένα χέλι.

- Τα φύκια αν ήταν κατσαρά και τ' όνειρο σου ατόφιο,
το χέλι σου που μού 'θεξες, τό 'βγαλες κ' ήταν ψόφιο.>>

<<Τα μούρα σου τα βυσσινιά διψώ να τα δαγκώσω·
κι ο κότσυφάς σου αν πειραχτεί, μαχαίρι θα του δώσω.

- Τα μούρα μου τα βυσσινιά, ποιός έχει εξιά θα πάρει,
κι ο κότσυφας μου είναι πουλί και θέλει κυνηγάρη.>>

Στο φως του λύχνου σ' έγδυσα, στο χάραμα είχες χύσει
και στο καταμεσήμερο κέρατα μού 'χες στήσει.
[www.greek-language.gr/]

Οι πέτρινοι γίγαντες, οι φρουροί του Οροπεδίου Λασιθίου

Του Γεωργίου Εμμ. Χατζάκη*

Το Οροπέδιο Λασιθίου, η γενέτειρα πατρίδα του Δία, υπήρξε πρωτοπόρα στην εκμετάλλευση και αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας. Φαίνεται πως ο θεός Αίολος είχε ιδιαίτερη προτίμηση σε αυτούς εδώ τους τόπους, ίσως σε ένδειξη ευγνωμοσύνης προς τον μεγάλο Θεό, ο οποίος τον είχε διορίσει ως ταμεία των ανέμων. 


Δεν εξηγείται αλλιώς ότι σε τόσο μικρή έκταση γης, είχαν αναπτυχθεί κατά τα προηγούμενα χρόνια, δυο τόσο σημαντικά συγκροτήματα εκμετάλλευσης της αιολικής ενέργειας. Το πρώτο συγκρότημα ανεμόμυλων υπήρχε στην βόρεια είσοδο του Οροπεδίου Λασιθίου και χρησίμευε για την άλεση των σιτηρών. 

Το συγκρότημα αυτό των αλευρόμυλων ήταν κτισμένο στην κορυφογραμμή των Λασιθιώτικων βουνών στη θέση Άμπελος και αποτελούσε το 1900 το μεγαλύτερο μυλοτόπι της Ελλάδας, ενώ σήμερα σώζονται τα ερείπια 24 από τους 27 ανεμόμυλους που υπήρχαν αρχικά.

Το δεύτερο συγκρότημα ανεμόμυλων υπήρχε μέσα στο κάμπο του Οροπεδίου Λασιθίου και ήταν αποκλειστικό δημιούργημα των κατοίκων του. Εδώ λοιπόν σε αυτό τον τόπο, που αναδείχθηκε ως τόπος ευρεσιτεχνίας, κατασκευάστηκε από ντόπιους κατοίκους ένας μεταλλικός ανεμόμυλος για αντλητικούς σκοπούς, ο οποίος αποτέλεσε τεχνικό βέλτιστο, γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, εξαπλώθηκε ραγδαία αλλάζοντας κυριολεκτικά την όψη του κάμπου, δημιουργώντας ένα μοναδικό περιβάλλον σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.

 

Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ακόμα πιο παλαιά υπήρχε και ένα τρίτο συγκρότημα στην ίδια περιοχή · από την θέση Άμπελος μέχρι το χωριό της Κεράς υπήρχαν 43 νερόμυλοι, οι οποίοι αποτελούσαν προς το τέλος του 19ου αιώνα το μεγαλύτερο οργανωμένο σύστημα νερόμυλων που υπήρξε στην Ελλάδα. Το σύστημα αυτό των νερόμυλων τροφοδοτούνταν από το νερό της πηγής ’’Φλέγα’’ και ενισχυόταν στη μέση της διαδρομής με μια ακόμη στέρνα με νερό. Ο πρώτος Νερόμυλος ήταν στην πηγή ’’Φλέγα’’ στις βόρειες πλαγιές των Λασιθιώτικων βουνών στην περιοχή της Αμπέλου, και ο τελευταίος βρισκόταν στο χωριό κάτω Κερά. 

Γενικά στην Κρήτη είχαμε σημαντικά συγκροτήματα ανεμόμυλων, αλλά και αρκετούς μεμονωμένους διάσπαρτα στα γύρω βουνά της Κρήτης. Το σημαντικότερο όμως συγκρότημα στην Κρήτη αλλά και σε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα υπήρχε στην βόρεια είσοδο του Οροπεδίου Λασιθίου, στο σελί της Αμπέλου όπως αναφέραμε. Το συγκρότημα αυτό αποτελούνταν από 27 πετρόκτιστους ανεμόμυλους που ανήκουν στην κατηγορία των αξετροχάρηδων ή μονόπαντων ή μονόκαιρων, δηλαδή εκμεταλλεύονται ανέμους μιας μόνο κατεύθυνσης και ήταν προσανατολισμένοι προς τα βορειοδυτικά. Οι μύλοι αυτοί, πρωτοεμφανίστηκαν στην θέση ’’Ζάρωμα’’ δυτικά του χωριού Μέσα Ποτάμοι και λειτούργησαν μέχρι το 1867 οπότε και καταστράφηκαν από τους Τούρκους στην 10ήμερη μάχη του Λασιθίου τον Μάιο του 1867, κατόπιν μεταφέρθηκαν αιώνα στο Ασφεντάμι Λασιθίου στα τέλη του 19ου και αργότερα στο σελί της Αμπέλου. Η χρήση τους ήταν για την άλεση των σιτηρών των γύρω περιοχών. 

Θαυμάσιο τοπίο με εξαιρετική θέα, οι ανεμόμυλοι είναι άρρηκτα δεμένοι με το φυσικό τοπίο, το σχήμα τους έχει υπαγορευτεί από το σκοπό και τον τρόπο λειτουργίας τους, είναι στην κλίμακα του περιβάλλοντος και κυριαρχεί η λιτότητα και η χρηστικότητα.Οι επιβλητικοί αυτοί αλευρόμυλοι φαίνονται από πολύ μακριά, σχεδόν από την θάλασσα και όσο πλησιάζομαι, νιώθουμε την δύναμη και το μεγαλείο που κουβαλούν πάνω τους, καθώς ορθώνουν το ανάστημα τους, στέκοντας αγέρωχοι στην είσοδο του Οροπεδίου Λασιθίου, σαν ακούραστοι φρουροί έτοιμοι να προστατέψουν τον τόπο από τους εχθρούς.Παρόλο που η δημιουργία των ανεμόμυλων δεν εξυπηρετούσε αισθητικούς αλλά λειτουργικούς μόνο σκοπούς, πρέπει να σταθούμε στο τελικό αισθητικό αποτέλεσμα, που προέκυψε από την σοφή χρήση των υλικών της φύσης, χωρίς την παραμικρή υπερβολή στον όλο τρόπο κατασκευής τους.

Λειτουργία

Ο κινητικός μηχανισμός, αποτελούμενος από το αξόνι τον κούδουνα, τις αντένες, τα ξάρτια, τα πανιά, η αρματωσιά δηλαδή του μύλου, είτε σε πλήρη ανάπτυξη τα πανιά ’’αρτιμόνιο’’ είτε σε ’’ντριτσαλόρι’’, πάνω στις μπροστινέλες, στις πισινέλες και στη μεσανέλα, έπρεπε να τεθεί σε λειτουργία για να αρχίσει το άλεσμα και ο μυλωνάς ετοίμαζε καρτερικά, το ζέψιμο του μύλου. Το αξόνι, η ρόδα, η ανέμη και το βασιλικό σίδερο, είχαν την αποστολή να μεταφέρουν την περιστροφική κίνηση της φτερωτής στον αλεστικό μηχανισμό. Οι μυλόπετρες, η παναριά και η καταριά, με την χελιδόνα και την στρούμπα, είχαν την σημαντικότερη λειτουργία, που ήταν το άλεσμα του καρπού για την παραγωγή του αλευριού. Η κατάσταση, το φάγωμα, το αλφάδιασμα, η ταχύτητα περιστροφής, το υλικό κατασκευής τους και άλλες λεπτομέρειες καθόριζαν την ποιότητα του παραγόμενου αλευριού. Η τροφοδοσία του καρπού γινόταν από την κοφινίδα και τον ταϊστή, το ξυπνητήρι και τον τραγουδιστή. Τέλος το σύστημα με τα καδέρνα, τα κλειδιά, τις φάρκες και την αλευροκασέλα είχε σκοπό την συγκράτηση και την συγκέντρωση του αλευριού.

Η διαδικασία παραγωγής αλευριού είχε πανηγυρικό χαρακτήρα, καθώς η κίνηση, η ροή, η περιστροφή και γενικά ο οργασμός που υπήρχε κατά το άλεσμα έδιδε άλλο αέρα, αέρα χαράς, γιορτής, ευτυχίας. Κατά την τελετουργία του αλέσματος, ξεχνούσες έγνοιες, προβλήματα στεναχώριες Κόποι μιας ολόκληρης χρονιάς που άρχιζε με την διαδικασία της σποράς των σιτηρών, συνεχιζόταν με τον θερισμό και το αλώνισμα για το διαχωρισμό των σπόρων, μέχρι την άλεση τους για την παραγωγή του αλευριού, τώρα ανταμείβονται.

Ο μυλωνάς ήταν η ψυχή και το κεντρικό πρόσωπο του μύλου, η ζωή του κυλούσε μέσα σε ένα συνεχές βουητό από τον ήχο που έκαναν οι μυλόπετρες και τα υπόλοιπα κινητά μέρη του ανεμόμυλου, και ο οποίος με τις υπερβολές και τα ψέματα, διατηρούσε το κέφι στα ύψη. Δεν είναι τυχαία η φράση που έχει μείνει ’’λόγια του μύλου’’ που υποδηλώνει λόγια που στερούνται σοβαρότητας. Οι μυλωνάδες ήταν συνήθως καλόκαρδοι, αγαθοί και γελαστοί, αλλά καμιά φορά έκαναν και τις ζαβολιές τους κυρίως στο ζύγι, ενώ είχαν και την φήμη των γυναικάδων μιας και είχαν ιδιαίτερη προτίμηση στο ωραίο φύλο. Ο μυλωνάς είναι το πιο τραγουδισμένο επάγγελμα, ενώ αμέτρητες είναι και οι παροιμίες για τον μυλωνά και τον μύλο του: “Χωριατοπούλες στο άλεσμα στο μύλο καρτερούνε και με το γέρο μυλωνά μονάχες ξενυχτούνε”, “μην κάνεις φίλο μυλωνά ψαρά και μακελάρη γιατί άκουσε τη γνώμη μου είναι και οι τρεις γάιδαροι”, “από μυλωνάς δεσπότης”, “φτηνός στ’ αλεύρι ακριβός στα πίτουρα”, “μπάτε σκύλοι αλέστε και αλεστικά μη δίδεται”, “αν είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πας”, η τελευταία μάλιστα τονίζει την σημασία της προτεραιότητας που υπήρχε κατά την διάρκεια του αλέσματος η οποία τηρούνταν με ευλάβεια. Ωστόσο, πολλά αλλά χιλιοτραγουδισμένα έχουν στο ενεργηητικό τους οι μυλωνάδες. Οι καλύτεροι παραμυθάδες βγήκαν κάτω από τις φτερωτές, τα ωραιότερα δημιουργήματα του καημού και του πόθου συντέθηκαν δίπλα στις μυλόπετρες, φαίνεται πως η κατόπετρα δεχόταν τις ερωτικές τριβές της ανώπετρας, για να παραχθεί εκτός από το αλεύρι και η καλλιτεχνική φύση καθώς και η φαντασία των ανθρώπων. Εκεί μέσα στην νύχτα στην απομόνωση, στην μουσική της φτερωτής, των ρυθμικών χτύπων του μύλου, στην μοσχοβολιά του αλέσματος και γενικά το όλο περιβάλλον, είναι τέτοιο, ώστε όλοι όσοι το περιστοιχίζουν παρασέρνονται σε ένα επίπεδο καλλιτεχνικής δημιουργίας και αρμονικής σύμπραξης.

Ο μυλωνάς μετατρέπεται σε Άδωνη, σε Απόλλωνα, ακόμα και σε Αίσωπο σε Λουκιανό ή σε Ορφέα, “τα ξέρει όλα και ένα παραπάνω” λέει σκωπτικά το περιβάλλον του. Οι ατέλειωτες ώρες της αναμονής κάτω από τους μονότονους κτύπους της φτερωτής, πρέπει να γεμίσουν με λέξεις κάτι που κάνουν τον μυλωνά εξαιρετικά ευφράδη, στα όρια της φλυαρίας, γίνεται άριστος αφηγητής, επιδέξιος πληροφοριοδότης, περιζήτητος και μεθοδικός παραμυθάς.

Όταν ο μύλος αργεί λόγω άπνοιας ή λόγω έλλειψης αλεστικών, ο μυλωνάς δεν απομακρύνεται από τον χώρο του αφού αποτελεί για αυτόν, όχι απλό επαγγελματικό χώρο, αλλά οικοδόμημα της κυριαρχικής του έκφρασης, κάτι σαν ανάκτορο, κάστρο, πύργο, όπου εδώ θα συναντηθούν ο αργόσχολος, ο πολυάσχολος, ο αδιάφορος, ο σχολαστικός, ο περίεργος, ο φλύαρος, να τον συμβουλευτούν, να ενημερωθούν, να αντλήσουν από αυτόν όλα όσα τους ενδιαφέρουν.Από το άλεσμα ο μυλωνάς θα κρατήσει το 10% για τα δικαιώματα των αλεστικών, το λεγόμενο “αξάι” που αντιστοιχούσε σε μια οκά, περίπου 1.282 γραμμάρια και για να ειδοποιηθούν οι ενδιαφερόμενοι και να προσέλθουν για το άλεσμα, πριν ανοίξουν όλα τα πανιά και μπει ο μύλος σε λειτουργία, συνήθιζαν να ξεδιπλώνουν το ένα πανί, να αντικρίζεται από μακριά σαν ειδοποιητήριο.

O αλευρόμυλος θεωρείται το πιο σύνθετο δείγμα μηχανισμού ευρείας χρήσης της προβιομηχανικής περιόδου, καθώς ο πολύπλοκος μηχανισμός του ήταν χειροποίητος και συναρμολογούμενος από 550 περίπου κομμάτια κατεργασμένου ξύλου.

Αναστήλωση

Παρόλο αυτά οι ανεμόμυλοι εξακολουθούν ακόμα και τώρα να προσφέρουν την ομορφιά τους, ειδικά αν εμείς προσπαθήσουμε να ξεδιπλώσουμε ένα μέρος από την ιστορία τους και να αφουγκραστούμε τον αμυδρό απόηχο των αναμνήσεων που συνδέονται μαζί τους. Οι ανεμόμυλοι έχουν φωνή και δύναμη, διαθέτουν φτερά και φρονιμάδα, μεγαλοπρέπεια και αντοχή, βλέπουν συγχρόνως μπρός, πίσω και πλάγια, μιλούν την γλώσσα του θεού, μέσα από τις χορδές των αντενών του ακούγεται η απόκοσμη μουσική του σύμπαντος, για όσους έχουν αφτιά να την ακούσουν. Μην ξεχνάμε ότι οι ανεμόμυλοι αποτελούν πραγματικούς θησαυρούς της μνήμης των λαών, αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και μαρτυρούν την δημιουργικότητα των ανθρώπων και τις προσπάθειες τους κατά την διάρκεια των περασμένων χρόνων. 

Πρέπει λοιπόν σε ένδειξη τιμής προς τους προγόνους μας, να ξαναφτιάξουμε αυτό το αιολικό πάρκο των αλευρόμυλων, τιμώντας την μνήμη τους στα φτερά των ανέμων που πνέουν στο νησί μας, αποτελώντας έτσι την θρυαλλίδα για την αναστήλωση όλων αυτών των ανεμόμυλων, αφού αποτελεί μια παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά που πρέπει να αφήσουμε και στις επόμενες γενιές.

* Ο Γιώργος Χατζάκης είναι μηχανολόγος - μηχανικός

Ο νάρθηκας του Προμηθέα

Ο φιλάνθρωπος τιτάνας Προμηθέας, τιμωρήθηκε σκληρά από τον Δία, επειδή έκλεψε τη φωτιά των θεών και την έδωσε στους ανθρώπους, μεταφέροντάς την μέσα σε νάρθηκα .

Στην τρέχουσα γλώσσα η λέξη «νάρθηκας» μας φέρνει στο μυαλό δύο πράγματα: τον νάρθηκα της εκκλησίας και τον ιατρικό νάρθηκα. Το πρώτο είναι χώρος, μέρος του χριστιανικού ναού, το δεύτερο είναι κατασκευή, σήμερα, από διάφορα υλικά, που κρατά ακινητοποιημένο ένα μέλος του ανθρώπινου σώματος με πρόβλημα π.χ. ένα σπασμένο χέρι.

Τι να ήταν, όμως, ο νάρθηκας του Προμηθέα;

Η φυτολογία μας διδάσκει ότι υπάρχει ένα φυτό που ονομάζεται «νάρθηξ ο κοινός» ή επί το λατινικότερο narthex communis. Το κλαδάκι του, που έχει σωληνοειδή μορφή,  έχει ένα, σχετικά ελαφρύ, ξυλώδες περίβλημα και το κέντρο του υπάρχει μια μαλακή ουσία που στη φυτολογία αποκαλείται «εντεριώνη». Όταν η εντεριώνη είναι ξερή, διατηρεί τη φωτιά, χωρίς φλόγα, σαν ένα βραδύκαυστο φυτίλι και χωρίς να καίει το εξωτερικό ξυλώδες περίβλημα.

Οι άνθρωποι της υπαίθρου, για αιώνες και χιλιετίες ίσως, στους τόπους όπου ευδοκιμούσε το φυτό νάρθηκας, μετέφεραν φωτιά για τις διάφορες ανάγκες τους, σε μεγάλες αποστάσεις, για μικρές ή μεγαλύτερες χρονικές περιόδους και με αρκετή ασφάλεια, με τη βοήθεια του νάρθηκα.

Σε ένα τέτοιο λοιπόν νάρθηκα ο αθάνατος τιτάνας Προμηθέας έκρυψε τη φωτιά και την μετέφερε στους ανθρώπους προκαλώντας έτσι τη οργή του Δία που διέταξε να τον αλυσοδέσουν στον Καύκασο, για πάρα πολλά χρόνια όπου κάθε μέρα ερχόταν ένας αετός και του έτρωγε το συκώτι, το οποίο αναγεννιόνταν μέχρι την επομένη. Τέλος στο μαρτύριό του έδωσε ο Ηρακλής που τόξευσε τον αετό και ελευθέρωσε τον Προμηθέα.

Οι άλλοι δύο νάρθηκες, παράγονται από το όνομα του φυτού νάρθηκα.

Ο εκκλησιαστικός νάρθηκας, δημιουργήθηκε από τη χρήση του φυτού στις ιεροτελεστίες του Διονύσου όπου οι πιστοί κρατούσαν τον θύρσο που ήταν κατασκευασμένος από νάρθηκα, από εκεί πέρασε σε κάποιες τελετουργίες της χριστιανικής θρησκείας που ήταν συνυφασμένες με τον συγκεκριμένο χώρο του ναού και συνεκδοχικά ονομάστηκε έτσι ο ίδιος ο χώρος.

Ο ιατρικός όρος νάρθηκας, δημιουργήθηκε επειδή, από την αρχαιότητα, οι άνθρωποι περιέδεναν και ακινητοποιούσαν σπασμένα ανθρώπινα μέλη, μετά την ανάταξή τους, με τη βοήθεια παράλληλων στελεχών νάρθηκα (και επιδέσμων) επειδή ήταν ελαφρύς και εύκαμπτος. Έτσι συνεκδοχικά από το υλικό κατασκευής, πήρε το όνομά της ολόκληρη η κατασκευή, δηλ. ο (ιατρικός) νάρθηκας.

ΔΣ: Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ιστορική, Εκδόσεις Κάκτος

O Κύκλος στο Σταυροδρόμι ....

 

H πίστη των ανθρώπων σε θεούς τεχνίτες και καλλιτέχνες, θεούς πατέρες ή προστάτες των τεχνών και θεούς δασκάλους των τεχνών στους ανθρώπους είναι πολύ παλιά και ευρύτατα διαδεδομένη. Στα πλαίσια της πίστης αυτής επικρατούσε η αντίληψη για τη θεϊκή καταγωγή της μουσικής. Συγκεκριμένα στον Ελληνικό χώρο, ο Eρμής έφτιαξε την πρώτη λύρα από καύκαλο χελώνας, δέρμα βοδιού και έντερα αρνιού, την οποία χάρισε στον Aπόλλωνα και αυτός με τη σειρά του στο γιο του τον Oρφέα. O Oρφέας μάγευε τη φύση, ζώα και φυτά, με τη μουσική του, και σχεδόν κατόρθωσε να πάρει πίσω τη γυναίκα του, την Eυρυδίκη, από τον Aδη παίζοντας θλιβερά τη λύρα του. O ίδιος ο Oρφέας δολοφονήθηκε άγρια από τις Mαινάδες, κατ’ εντολήν του Διονύσου, επειδή, από τον πόνο του για την Eυρυδίκη, περιφρόνησε τα Διονυσιακά μυστήρια. Mαθητής του Oρφέα ήταν ο Mουσαίος, που χρησιμοποιούσε τη μουσική όχι μόνο για ευχαρίστηση, αλλά και για μαγικούς σκοπούς.

Oι Mούσες προστάτευαν τη μουσική και ενέπνεαν τους ποιητές (οι αρμοδιότητές τους βέβαια εκτείνονταν σε όλες τις “καλές” τέχνες). O τραγόμορφος Πάνας κατασκεύασε τη σύριγγα (τον αυλό με τα πολλά παράλληλα άνισα καλάμια) από την καλαμιά, στην οποία μεταμορφώθηκε η νύμφη Σύριγγα, για να ξεφύγει από την ερωτική μανία του, ενώ οι νύμφες, οι σάτυροι και οι σιληνοί, καθώς και οι θνητές Mαινάδες ήταν θεϊκοί ή δαιμονιώδεις θίασοι που χόρευαν ξέγνοιαστοι ή μαινόμενοι στα δάση.

O Kύκλος στο σταυροδρόμι

O Aκαδημαϊκός K. Pωμαίος συνδέει τον πασίγνωστο Κρητικό θρύλο του κύκλου στο σταυροδρόμι με τον αρχαίο μύθο της φρικτής θανάτωσης του Oρφέα από τις Mαινάδες. Tη μία εκδοχή του Κρητικού θρύλου μαθαίνουμε από τον I. Kονδυλάκη, το κείμενο του οποίου φιλοξενεί ο Nικόλαος Πολίτης στις “Παραδόσεις” του:

O Λυράρης (Kάτω Mεσαρά της Kρήτης)

Όποιος θέλει να μάθη να παίζη καλά τη λύρα πηγαίνει κατά τα μεσάνυχτα σ’ ένα έρημο σταυροδρόμι, κ’ εκεί χαράζει κάτω ’ς τη γης με μαυρομάνικο μαχαίρι ένα γύρο, και μπαίνει μέσα και κάθεται και παίζει. Σε λίγο έρχονται απ’ ολούθες Nεράιδες και τον τριγυρνούν. O σκοπός των δεν είναι καλός, γιατί θέλουν να τον πατάξουν. Mα αφού δεν μπορούν να μπουν ’ς το γύρο που ναι χαραμένος με μαυρομάνικο μαχαίρι, κυττάζουν με κάθε τρόπο να τον ξεπλανέψουν και τον τραυήξουν όξω. Kαι του λένε γλυκά λόγια, και όμορφα τραγούδια και του κάνουν χίλια δυο τσακίσματα· μα εκείνος αν είναι φρόνιμος κάνει πέτρα την καρδιά, κ’ εξακολουθεί να παίζη ατάραχα τη λύρα.

“Mα δεν την ξέρεις”, του λένε, σαν ιδούν πως παν τα πλανέματά τους  τα χαμένα· “τί τήν παίζεις και χάνεις κόπο; – Έτσι την έμαθα, έτσι την παίζω, τους αποκρίνεται ο λυράρης. Tί σας εγνοιάζει; – Mπα τίποτε, του λεν, μόνο αν θέλης σε μαθαίνομε να παίζης λύρα μια φορά, λύρα που να χορεύγουνε κ’ οι πέτραις”. Kαι τον παρακαλούν να βγη από το γύρο. Kείνος δεν τοις ακούει· ύστερα από πολλά του ζητούν μόνο τη λύρα. O λυράρης τη δίνει, μόνο φυλάγεται να μη βγάλη όξω από το γύρο το χέρι του ή άλλο μέρος από το σώμα του, γιατί ζουγλαίνεται ή κόβεται. Παίρνει τότε μια Nεράιδα τη λύρα, την παίζει λίγαις στιγμαίς με πολλή τέχνη, και του τη δίνει ύστερα πάλι με δυσαρέσκεια και του λέγει· “Πάρε την· εσύ δεν μας πιστεύεις να βγης έξω και μεις θα σου μάθωμε”.

Mόνο ο λυράρης τίποτες, δεν ακούει, και αρχίζει πάλι να παίζη τη λύρα του άτεχνα. Oι Nεράιδες, που θέλουν κάτι να τον βλάψουν, κάνουν πολλαίς φοραίς το ίδιο με τη λύρα, για να γελαστή καμμιά φορά να βγάλη παραέξω το χέρι του. Στο τέλος όταν κράξη ο πετεινός, για να μη τοις βρη η ημέρα, του ζητούν να τους δώση ένα ό τι κι’ αν είναι, για να τον μάθουν. K’ εκείνος βγάζει την άκρη από το μικρό του δαχτύλι και το κόβουν αμέσως οι Nεράιδες. Όμως δεν τον γελούν, παρά σε λίγη στιγμή τον μαθαίνουν να παίζη σαν κι’ αυταίς, και ύστερα χάνονται.

Για εκείνο ένας καλός λυράρης, άμα τον παινούν πως έχει καλαίς κοντυλιαίς, λέγει καμιά φορά· “Aμ’ είντα θαρρείτε; Eγώ τη λύρα την έμαθα ’ς το σταυροδρόμι”.

H δαιμονική φύση των νεράιδων είναι προφανής στους θρύλους: Bλάπτουν τους ανθρώπους, φοβούνται το σταυρό, τίς προσευχές και τους αγίους, χάνονται με το λάλημα του πετεινού… Όμως δέν ταυτίζονται απόλυτα με τη χριστιανική εικόνα περί των εκπεσόντων αγγέλων, αφού έχουν φύλο, παντρεύονται και γεννούν και, κατά κάποιες παραδόσεις, πεθαίνουν.
Πάντως, μία άλλη εκδοχή του θρύλου του κύκλου λέει ότι οι δάσκαλοι του λυράρη είναι όχι οι όμορφες νεράιδες, αλλά οι φοβεροί και τρομεροί δαίμονες: …

Kύκλο με μαυρομάνικο μαχαίρι θα χαράξω
κι ένα σταυρό καταμεσίς χάμαι στη γης θα γράψω.
Nα κάτσω απάνω στο σταυρό να μη ξαναταράξω
και ξαργουτού τη λύρα μου ανάποδα να πιάσω.
… Nα ’ρθουν οι ζερζεβούληδες, χίλιοι καλικατζάροι,
κι ο κάθα εις να πολεμά τη λύρα να μου πάρει.
Nα με ρωτού, να μη μιλώ μηδ’ άχνα να μη βγάνω,
να λένε, να μου τάσσουνε, το γ-κουζουλό να κάνω.
… Στην υστεργιά ένας κουτσός, γέρου διαόλου κάρτσα,
θα μπαϊλτίσει να γροικά τση λύρας μου τα φάλτσα
κι ωσά ντόν όφι θα χυθεί τη λύρα να μ’ αρπάξει,
σ’ ένα χαράκι θ’ ανεβεί αντίκρυτα να κάτσει.
N’ αρχίξει ο γέρο δαίμονας απόσιγα να παίζει,
να βγάνει η λύρα κοντυλιές ωσά ντο πετιμέζι.
Nα ξεσταθού ντ’ αερικά και το διαολομάνι,
να στέσου μέγα πατιρντί και γλέντι μάνι – μάνι.
… Kι εγώ θα κάθομ’ άπραγος μα και τρουλαφχιασμένος
να ιδώ και ν’ αφρουκάζομαι πως παίζει ο ξορκισμένος.
Nα κλέφτω τα τσακίσματα, τη γλύκα του σκοπού ντου,
του δοξαριού το γύρισμα, το σείσμα του χεριού ντου.
Nα μάθω χίλια μυστικά ώστε να ξημερώσει,
να φύγου ντα δαιμονικά κι ο τόπος να μερώσει…

Kατά την επικρατέστερη, ή ίσως πιο γνωστή, άποψη, και εδώ ο μαθητής πρέπει να βγάλει στο τέλος την άκρη του μικρού δαχτύλου του από τον κύκλο, την οποία τρώνε, σαν αμοιβή. O δάσκαλος Aνδρέας Σταυρουλάκης († 1997) στο βιβλίο του “Oι Kαταχανάδες” (Pέθυμνον 1982), σελ. 164, δίνει μια διαφορετική εκδοχή της διδασκαλίας:

…Oι διαβόλοι θα χορεύουν όλοι γύρω σου πιασμένοι σαν κι εμάς σε κουλούρα. Θα πλησιάσουν να σου κουβεντιάσουν. Eσύ άχνα! Aν μιλήσεις σου πήραν τη μιλιά αμέσως! Θα βουβαθής!
Aυτοί ευχαριστιούνται από την εξυπηρέτηση που των κάνης συνοδεύοντας με λύρα το χορό. Στο τέλος θέλουν να ανταποδώσουν τη χάρη. Πλησιάζει ο αρχηγός, παίρνει τη λύρα από τα χέρια σου, την κουρντίζει και σου την επιστρέφει. Aπό τη στιγμή αυτή γίνεσαι άσσος της λύρας… Mόνα τους παίζουν τα δάκτυλα.
Στις Mαργαρίτες Mυλοποτάμου του νομού Pεθύμνης ακούσαμε μια εκδοχή πλησιέστερη προς την ιδέα της “συμφωνίας με το διάβολο”: τα πνεύματα ρωτήξανε τον υποψήφιο λυράρη “πόσα χρόνια θες να παίζεις τη λύρα;”. Σ’ αυτή την ερώτηση οι περισσότεροι πιάνανε τα μαλλιά τους, εννοώντας “τόσα, όσες οι τρίχες τση κεφαλής μου”, δηλ. σίγουρα εφ’ όρου ζωής· ένας όμως τα ’χασε κι έκαμε νόημα με τα δέκα ντου δάχτυλα.
Έτσι, ακριβώς δέκα χρόνια αργότερα, πιέστηκε να παίξει στο γάμο μιας ανηψάς του. Mε τα πολλά δέχτηκε, μα μόλις ήρθανε τα μεσάνυχτα (και τέλειωσε η προθεσμία των δέκα χρόνων) εχάθηκε από το χοροστάσι κι εβρέθηκε απλωμένος πάνω στα χείλια ενός πηγαϊδιού, δίπλα στο μοιραίο σταυροστράτι. Kι αποπάνω ντου οι “μακρυά ’πό ’πά” του λέγανε: “Tώρα, εδώ· την άλλη φορά, μέσα!”

Tι άλλο μπορεί να πάθει ένας απρόσεχτος υποψήφιος μουσικός;
Mας το λέει ο θεολόγος Aγησίλαος Kαραμπάσης στο ατμοσφαιρικό αφήγημά του “Παράφρων λυριστής”, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Kρητικός Λαός”, τεύχ. Γ’ (Iούλιος 1909), Hράκλειο, σελ. 76-78, βασισμένο, όπως γράφει, σε παράδοση που άκουσε στην επαρχία Aμαρίου:

Aλλ’ ότε έκραξεν ο μακροπτέρυξ αλέκτωρ, ήλθεν ο καιρός της αναχωρήσεως διά τα πονηρά πνεύματα. O πρώτος του τάγματος λαβών την δεξιάν του νέου λυριστού, του μεγίστην τώρα χαράν απολαύοντος, το ύστατον προς εκείνον “Xαίρε”, ο δόλιος κατ’ ανθρωπίνην γλώσσαν εξεστόμισε. Mη υποπτεύων δι’ ο ταλαίπωρος νέος το τέχνασμα, απέδωκε τον χαιρετισμόν προς τον δαίμονα. Aλλά φευ! το γέννημα του Αδου τον λόγον και τας φρένας τούτου ήρπασε, δους δε διά της ακανθώδους αυτού χειρός ράπισμα εις την παρειάν, ως αστραπή αμέσως αυτός και η μαινάς σπείρα του εχάθησαν, γελώντες χαιρεκάκως. O δε λυριστής παράφρων και άναυδος και αιμοσταγής εκ της πληγής μετά πολύ ευρέθη χρόνον, καθώς άταφος νεκρός. Oυδείς να ιατρεύση αυτόν ηδυνήθη, κλαίοντα ως νήπιον και φέροντα επί της παρειάς τα στίγματα του φοβερού ραπίσματος. Oυδαμώς όμως την τέχνην της λύρας απέβαλε, έχασε δε μόνον τον λόγον και τας φρένας. Kαι ούτω την λύραν του παίζων τον καιρόν περνά.

Πρόσωπα και σύμβολα

 

O κορυφαίος Pεθεμνιώτης λυράρης Aνδρέας Pοδινός (1912-1934) θρυλείται πως έμαθε τη λύρα στο σταυροδρόμι – ίσως μάλιστα με αντάλλαγμα τη νιότη του, αφού πέθανε 22 ετών. Tη φήμη αυτή εξήγησε ο γιατρός Nίκος Λυράκης με κείμενό του στο περ. “Προμηθεύς Πυρόφορος” (Δεκέμβριος 1980), που αναδημοσιεύθηκε στην εφημ. “Eλευθερία” του Pεθύμνου, φ. της 21/22-3-98, σελ. 12:

“…το έτος 1917-18 που τελείωσα το Γυμνάσιο βρέθηκα στο δώμα του πατρικού σπιτιού ένα πρωινό και συνήντησα στο διπλανό δώμα της γιαγιάς τον Aνδρέα, παιδί 10 χρόνων, γεροδεμένο και καλόκαρδο, που κρατούσε μια λύρα μικρού μεγέθους χωρίς χορδές και δοξάρι και την περιεργαζόταν. Eίχα ακούσει από καιρό πως προσπαθούσε να μάθει λύρα και για να τον αστειευθώ τον ρώτησα: Πότε επί τέλους θα την μάθεις αυτή τη λύρα;
Nα την, μου απαντά, την αγόρασα 5 δραχμές. Eγώ, Nίκο, συνεχίζει, θα την μάθω τη λύρα. Δεν φοβούμαι και θα πάω στο φαράγγι τα μεσάνυχτα να παίξω χωρίς να μιλώ· όταν θα έρθουν οι διαόλοι να με κουτουλούν με τα κέρατά τους, εγώ θα παίζω και θα τη μάθω… Eγώ κατόπιν τα διηγήθην και στη συνέχεια προήλθε μία σύγχιση στο ιστορικό αυτό”.

Aν διακρίνετε κοινά στοιχεία στο θρύλο του μεγάλου Pεθεμνιώτη μουσικού με εκείνον του κορυφαίου Iταλού βιολιστή Nικολό Παγκανίνι (1782-1840), ο οποίος θεωρήθηκε διαβολικό ον με αποτέλεσμα να του επιτραπεί από την Kαθολική Eκκλησία η χριστιανική ταφή μόνο πέντε χρόνια μετά το θάνατό του, η ομοιότητες είναι πολύ περισσότερες στον αντίστοιχο θρύλο της μαύρης Aμερικής: ο βιρτουόζος κιθαρίστας της μπλουζ Pόμπερτ Tζόνσον αφιέρωσε αρκετά τραγουδια του (που κυκλοφορούν και σε ελληνικές δισκογραφικές εκδόσεις) στη συνάντησή του με το διάβολο, σε κάποιο σταυροδρόμι, όπου απέχτησε τη θαυμαστή δεξιοτεχνία του.

Tα σταυροδρόμια (δίστρατα, δισταύρια) γενικότερα θεωρούνται χώροι συγκεντρώσεως ή διελεύσεως κακών πνευμάτων· γι’ αυτό, όπως μου έλεγε πρόσφατα κάποια φίλη από το Mυλοπόταμο, δεν πρέπει να περνά κανείς φρεσκολουσμένος από σταυροδρόμι και, αν το κάνει, πρέπει να βαστά αλάτι στον κόρφο του. Γι’ αυτό το λόγο εξάλλου συχνά ιδρύονται εικονοστάσια στα δισταύρια, αλλά και γίνονται εκεί διάφορα ξόρκια και μαύρες μαγικές τελετές. H πίστη αυτή, που ίσως δεν είναι άσχετη με αρχαίες παραδόσεις σχετικές και με ηθικά διλήμματα (πρβ. το δίστρατο της Aρετής και της Kακίας), αλλά κυρίως μάλλον με το σχήμα του δισταυριού (σταυρός) και πιθανόν με ενέδρες, για τις οποίες προσφέρεται, απαντά και στην Eυρώπη – και ο πολύς και κατατοπιστικός Pashley (1805-1859) κάνει σχετικές αναφορές στο έργο του.

Στον Aνδρέα Pοδινό

του Θοδωρή Ρηγινιώτη

Οι «άθλιοι» του δημοσίου !!!

Του Αρη Χατζηστεφάνου

Τους είπαν κοπρίτες, άχρηστους και γραφειοκράτες. Ενας καλοστημένος μηχανισμός ανέλαβε να στιγματίσει κοινωνικά τους δημοσίους υπαλλήλους ανοίγοντας τις πύλες της ιδιωτικοποιήσης.


Ο Τζέισον είναι πυροσβέστης στο Δουβλίνο. Όταν τον συνάντησα πριν από δυο χρόνια, στο πλαίσιο μιας αποστολής για την κατάρρευση του Κέλτικου Τίγρη, έδειχνε συντετριμμένος  Η κόρη του, μου εξήγησε, ντρεπόταν να πει στο σχολείο τι δουλειά κάνει ο…μπαμπάς της.
Όχι γιατί ήταν πυροσβέστης, γιατί ήταν δημόσιος υπάλληλος. «Θα δείτε θα ξεκινήσει και σε εσάς» μου εξήγησε περιγράφοντας τα καθημερινά δημοσιεύματα του ιρλανδικού Τύπου, που κατηγορούσαν τους δημοσίους υπαλλήλους για ότι στραβό συνέβαινε στη χώρα – συχνά με προσβλητικούς και χυδαίους χαρακτηρισμούς.
Σύμφωνα με έρευνα της Ένωσης Δημόσιας Υγείας της Βρετανίας ο φόβος που προκαλείται μεταξύ των δημοσίων υπαλλήλων από τις συνεχείς επιθέσεις που δέχονται από πολιτικούς και μέσα ενημέρωσης προκαλεί συχνά περιστατικά κατάθλιψης.
Και αν οι Ευρωπαίοι δημόσιοι υπάλληλοι βρίσκονται αντιμέτωποι μόνο με το φάσμα της κατάθλιψης, της μείωσης μισθού και της απόλυσης, οι Αμερικανοί συνάδελφοί τους ίσως να βρεθούν σύντομα αντιμέτωποι με… ένοπλες μονάδες της εθνοφρουράς. Κατά τη διάρκεια της περσινής κατάληψης του Καπιτωλείου, από εργαζομένους που αντιδρούσαν στις περικοπές και την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων, ο κυβερνήτης της πολιτείας, αφού εξέτασε το ενδεχόμενο προβοκάτσιας από ταραχοποιούς, πρότεινε και την επιστράτευση ενόπλων για την αντιμετώπιση των ατίθασων δημοσίων υπαλλήλων. Η Αμερική θυμήθηκε τα μολυβένια χρόνια των αρχών του 20^ου αιώνα όταν η οικογένεια Ροκφέλερ έστελνε την εθνοφρουρά στις απεργίες των ανθρακωρύχων για να κάψουν τους καταυλισμούς των εργατών σκορπώντας το θάνατο.
Πως έφτασαν όμως οι δημόσιοι υπάλληλοι από την Ιρλανδία έως τις ΗΠΑ να αντιμετωπίζονται σαν «αποβράσματα» της κοινωνίας, όχι μόνο από τις κυβερνήσεις αλλά και από ευάριθμα τμήματα του πληθυσμού, που τους θεωρούν υπεύθυνους για ότι συμβαίνει στην οικονομία της χώρας τους; Ποιος επέτρεψε στους «σοσιαλιστές» υπουργούς του Παπανδρέου να αποκαλούν τους δημοσίους υπαλλήλους «κοπρίτες» και «άχρηστους»;
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων τα φαινόμενα στιγματισμού των υπαλλήλων του δημοσίου στηρίζονται σε λανθασμένες εντυπώσεις και ψευδή στοιχεία. Σειρά ερευνών έχει αποδείξει ότι ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας σε ολόκληρο τον πλανήτη παρουσιάζουν παρεμφερή επίπεδα παραγωγικότητας ενώ οι μισθολογικές διαφορές είναι μικρές και συνήθως σε βάρος των δημοσίων υπαλλήλων.
Αυτό που ελάχιστοι ερευνητές έχουν παρατηρήσει όμως είναι ότι πίσω από τα φαινόμενα στιγματισμού των δημοσίων υπαλλήλων βρίσκονται συνήθως καλοστημένα δίκτυα παραπληροφόρησης που τροφοδοτούν με ψευδή στοιχεία το δημόσιο διάλογο.
Στις ΗΠΑ οι ημιτελείς ή ψευδείς πληροφορίες για το δημόσιο τομέα παράγονται και διαδίδονται από ένα δίκτυο εκατοντάδων συντηρητικών Think Tank με ευφάνταστα ονόματα όπως Yankee Institute, Bluegrass Institute και The Free Enterprise Nation. Τα συγκεκριμένα «δοχεία σκέψης» στελεχώνονται από καλοπληρωμένους ερευνητές αλλά και πρώην στελέχη του χρηματοπιστωτικού συστήματος που μεταπηδούν από ίδρυμα σε ίδρυμα – συχνά, δε, κατέχουν διευθυντικές θέσεις σε δυο ή περισσότερα ιδρύματα  Όλοι είναι ανά πάσα στιγμή διαθέσιμοι να εμφανιστούν σε τηλεοπτικά πάνελ και να βομβαρδίσουν εφημερίδες με άρθρα γνώμης ενώ πολύ συχνά χρησιμοποιούν ως μοναδική πηγή των «εκθέσεών» τους στοιχεία από παρεμφερείς οργανώσεις.
Στη συνέχεια τηλεοπτικά δίκτυα όπως το FOX news και δεκάδες ιστοσελίδες (με εξίσου ευφάνταστα ονόματα όπως Pension Tsunami και UnionWatch) αναλαμβάνουν να μεταφέρουν στο ευρύ κοινό τα «πορίσματα των ειδικών» με τίτλους που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν από παραπλανητικοί έως… χυδαίοι. Η συγκεκριμένη διαδικασία επιτρέπει αυτό που οι κοινωνικοί ψυχολόγοι αλλά και οι μεγάλοι προπαγανδιστές του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου χαρακτήριζαν με τον όρο Ad nauseam – ένα επιχείρημα δηλαδή το οποίο επαναλαμβάνεται τόσες φορές ώστε να σου προκαλεί ναυτία.
Με αυτές τις παρεμβάσεις μετέτρεψαν τους Αμερικανούς δημόσιους υπαλλήλους σε απόλυτο αποδιοπομπαίο τράγο της παταγώδους αποτυχίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Και αυτό παρά το γεγονός ότι οι μέσες αποδοχές ενός υπαλλήλου της ομοσπονδιακής κυβέρνησης είναι κατά 11% χαμηλότερες από ιδιωτικούς υπαλλήλους με ανάλογα προσόντα.
Το εγχειρίδιο της παραπληροφόρησης
Η μετάδοση των συγκεκριμένων πληροφοριών εναντίων των δημοσίων υπαλλήλων αλλά και του δημόσιου τομέα εν γένει ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα τα οποία έχουν τελειοποιηθεί με το πέρασμα του χρόνου από νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις, ιδρύματα ερευνών αλλά και μέσα ενημέρωσης. Μιλώντας για το ντοκιμαντέρ Catastroika ο Ντέιβιντ Χολ, καθηγητής του πανεπιστημίου του Γκρίνουιτς και ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της λειτουργίας του δημόσιου τομέα, χωρίζει τη συγκεκριμένη πρακτική σε δυο μεγάλα βήματα: «Καταρχήν» μας εξηγεί ο Βρετανός ακαδημαϊκός «επιχειρούν να αποδείξουν ότι ο δημόσιος τομέας είναι αναποτελεσματικός και γραφειοκρατικός ενώ αδυνατεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των πολιτών. Για να το επιτύχουν αυτό» συνεχίζει ο Χολ «επιλέγουν αδυναμίες στη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού, οι οποίες μπορούν να γίνουν εμφανείς στους πολίτες, και στη συνέχεια τις παρουσιάζουν σαν γενικευμένο σύμπτωμα ολόκληρου του δημόσιου τομέα».
Εδώ, οι προπαγανδιστές του ιδιωτικού τομέα φαίνεται να ακολουθούν τις συμβουλές που έδινε στα χρόνια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ο διευθυντής της μονάδας ψυχολογικού πολέμου του βρετανικού στρατού Ρίτσαρντ Κρόσμαν: «Λαμπρός προπαγανδιστής είναι αυτός που λέει την αλήθεια ή εκείνο το τμήμα της αλήθειας που εξυπηρετεί το στόχο του».
Η Μάργκαρετ Θάτσερ ανέπτυξε οσό κανένας πολιτικός τη συγκεκριμένη τεχνική, πριν ξεκινήσει τις μαζικές ιδιωτικοποιήσεις, προκειμένου να προετοιμάσει την κοινή γνώμη για την εκποίηση των σημαντικότερων τομέων της βρετανικής οικονομίας. Ακόμη και σήμερα όμως οι κάτοικοι του αριθμού 10 της Ντάουνινγκ Στριτ αντιμετωπίζουν τους δημοσίους υπαλλήλους σαν βάρος για τον κρατικό προϋπολογισμό  Και αυτό παρά το γεγονός ότι ένας στους τέσσερις Βρετανούς εργαζομένους, που λαμβάνει λιγότερο από επτά λίρες την ώρα, εργάζεται στο δημόσιο και πως οι δημόσιοι υπάλληλοι προσφέρουν κάθε χρόνο 120 εκατομμύρια ώρες απλήρωτων υπερωριών.
Το δεύτερο στάδιο στην επιχείρηση σπίλωσης των δημοσίων υπαλλήλων, μας εξηγεί ο Ντέιβιντ Χολ, είναι η αναζήτηση συγκεκριμένων υπηρεσιών του ιδιωτικού τομέα που θα μπορούσαν θεωρητικά να λειτουργήσουν καλύτερα από το δημόσιο. Και σε αυτή την περίπτωση ακολουθείται η πρακτική της γενίκευσης.
Στο σημείο αυτό όμως τα επιχειρήματα πολύ συχνά χάνουν κάθε επαφή με τη λογική αφού η «επιτυχία» του ιδιωτικού τομέα μετριέται με ποσοτικές μεθόδους που δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τις δημόσιες υπηρεσίες. Όπως εξηγούσε ο Όουεν Τζόουνς, συγγραφέας του βιβλίου «The Demonization of the Working Class» (Η δαιμονοποίηση της Εργατικής Τάξης) «εάν οι δαπάνες για την αντιμετώπιση του καρκίνου αυξηθούν κατά 10% ενώ οι θάνατοι μειωθούν κατά 5% σίγουρα δεν έχουμε αύξηση της παραγωγικότητας – ποιος θα μπορούσε όμως να πει ότι αποτύχαμε;».
Προπαγάνδα στο καφενείον η Ελλάς
Η Ελλάδα, δεν θα μπορούσε φυσικά να μην διαθέτει τις δικές της ομάδες που αναλαμβάνουν σε τακτά χρονικά διαστήματα τον κοινωνικό στιγματισμό των δημοσίων υπαλλήλων. Εκτός από τους γνωστούς «μουτζαχεντίν του νεοφιλελευθερισμού», Στέφανο Μάνο και Ανδρέα Ανδριανόπουλου, γνωστοί δημοσιογράφοι όπως ο Πάσχος Μανδραβέλης έχουν πολλές φορές επιτεθεί σε δημοσίους υπαλλήλους – γεγονός για το οποίο ο τελευταίος αντιμετώπισε και πειθαρχική δίωξη από την ΕΣΗΕΑ.
Το παράδοξο της ελληνικής πραγματικότητας είναι ότι ακόμη και μεγαλοδημοσιογράφοι της κρατικής τηλεόρασης, οι οποίοι μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις συνεργάζονται και με άλλους φορείς του δημοσίου, σε τμήματα πανεπιστημίων κτλ. ρίχνουν πρώτοι τη λίθο στους δημοσίους υπαλλήλους  (μοναδικό ανάλογο παράδειγμα αποτέλεσε ο Τζέρεμι Κλάρκσον από την εκπομπή Top Gear του BBC, ο οποίος πρότεινε  οι δημόσιοι υπάλληλοι που απεργούν «να εκτελούνται μπροστά στην οικογένειά τους»).
Όταν πλέον έχουν δημιουργηθεί οι κατάλληλες συνθήκες στην κοινή γνώμη οι λαλίστατοι υπουργοί της εκάστοτε κυβέρνησης αναλαμβάνουν να εκφράσουν το «κοινό περί δικαίου αίσθημα». Ο Θ.Πάγκαλος αισθάνεται πλέον έτοιμος να μιλήσει για τους «κοπρίτες» του δημοσίου εκ των οποίων δυο στους τρεις  επί συνόλου ενός εκατομμυρίου είναι «άχρηστοι» ενώ ο Ανδρέας Λοβέρδος μπορεί να μιλά για «ένα εκατομμύριο δημοσίων υπαλλήλων που ταλαιπωρούν δέκα εκατομμύρια πολίτες». Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις η προκλητική επιθετικότητα των «σοσιαλιστών» υπουργών αποτελεί και η ίδια ένα ακόμη προπαγανδιστικό τέχνασμα αφού έρχεται να καλύψει επιμελώς ένα γιγαντιαίο ψέμα: Την πληροφορία δηλαδή ότι στην Ελλάδα υπάρχουν ένα εκατομμύριο δημόσιοι υπάλληλοι.
Όπως είχε αποκαλύψει ο «Ιός της Κυριακής», ο μύθος του ενός εκατομμυρίου δημοσίων υπαλλήλων αποτέλεσε μια από τις πιο καλοστημένες επιχειρήσεις παραπληροφόρησης που γνωρίσαμε τα τελευταία χρόνια. Είχαν προηγηθεί δημοσιεύματα εφημερίδων όπως το ΒΗΜΑ που υποστήριζαν ότι η κυβέρνηση Καραμανλή έδινε «ψεύτικα στοιχεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τους εργαζομένους στο Δημόσιο» (26.5.09). Δυο μόλις εβδομάδες πριν από την υπογραφή του Μνημονίου ο Κ. Μίχαλος έδωσε στη δημοσιότητα Έκθεση του Κέντρου Μελετών και Ερευνών του ΕΒΕΑ στην οποία ανέφερε ότι ο αριθμός των Δημοσίων Υπαλλήλων «ανέρχεται, κατά προσέγγιση, στο 1.100.000».
Το σύνολο σχεδόν του αθηναϊκού Τύπου αναπαρήγαγε χωρίς την παραμικρή έρευνα την πληροφορία αποφεύγοντας φυσικά να αναφέρει ότι η ολοσέλιδη έκθεση στηριζόταν μεταξύ άλλων σε «εκτιμήσεις» και πληροφορίες της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας Wikipedia. O στόχος όμως είχε επιτευχθεί και το μόνο που έμενε για το επιτελείο προπαγάνδας της κυβέρνησης ήταν να «θάψει» τα αποτελέσματα της επίσημης απογραφής η οποία έκανε λόγο για 768.009 υπαλλήλους  Ούτως η άλλως το τι θα έλεγε η απογραφή ήταν αδιάφορο για τα παπαγαλάκια του ελληνικού Τύπου, τα οποία ακόμη και όταν πήραν στα χέρια τους τα πρώτα στοιχεία συνέχισαν να γράφουν άρθρα με τίτλους όπως, «Η απογραφή δείχνει κράτος μαμούθ» και «Ολοταχώς προς το εκατομμύριο οι δημόσιοι υπάλληλοι».
Μάταια προσπαθούσε η ΑΔΕΔΥ να αποδείξει ότι ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων αλλά και η μισθολογική τους δαπάνη κυμαίνεται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πολύ περισσότερο κανένας δεν ζήτησε από τον Παπανδρέου να απολογηθεί για το τεράστιο ψέμα ότι δεν γνώριζε τον αριθμό των υπαλλήλων αφού τα στοιχεία της απογραφής απλώς επιβεβαίωσαν τους αριθμούς που είχε στη διάθεσή του το Υπουργείο Εσωτερικών.
«Ένα εκατομμύριο, εκατόν μία χιλιάδες, εκατόν μία και δέκα» έλεγε ο Δημήτρης Χορν στο Μια Ζωή την Έχουμε  Αυτός όμως σε αντίθεση με τους κήρυκες της θεωρίας του ενός εκατομμυρίου δημοσίων υπαλλήλων κατέληξε στη φυλακή.
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο Unfollow του Μάρτιου 2012

Όταν ένας Παραβάτης «κουβέντιαζε» μ΄έναν Άγιο…

 























Αυτό μου ήρθε στο μυαλό, συνειρμικά μετά από «διάλογους» και «διαλόγους» που παρακολουθώ τελευταία για θέματα της επικαιρότητας σε τηλεοράσεις, έντυπα μέσα και Διαδίκτυο.

Ο επονομαζόμενος Παραβάτης ή και Αποστάτης, είναι ο Ιουλιανός, ο οποίος ήταν αυτοκράτορας του Βυζαντίου (331-363μ.Χ), ο Άγιος είναι ο Μέγας Βασίλειος και ο διάλογος μεταξύ τους, είναι αυτός που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια μιας χιμαιρικής μονομαχίας ανάμεσα στον χριστιανισμό και στην αρχαία Ελλάδα.

Ο Ιουλιανός είναι μια από τις πιο αγαπημένες μου ιστορικές φιγούρες, ένας Δον Κιχώτης της ιστορίας που πολέμησε γενναία άλλα μάταια την χριστιανική θρησκεία, με άλογο του και άλλο Ροτσινάντε, την αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, με πανοπλία και δόρατα την πίστη στην νεκρανάσταση ενός σώματος από καιρού νεκρωμένου και παρόλ'αυτά (ίσως και εξαιτίας αυτών) παραμένει μια αγνή ιδεαλιστική φιγούρα. Ο Σάντσο Πάντσα δεν ήταν άλλος από τη συνείδηση του που όπως και οι περισσότεροι από μας, την έγραφε εκεί που δεν πιάνει μελάνι.

Μόλις ανέβηκε στο θρόνο, μετά από πολλές περιπέτειες και απίστευτες ιστορίες έκανε έργο ζωής του να αναγεννήσει την αρχαία Ελλάδα στα ιδανικά της οποίας ήταν εξολοκλήρου προσκολλημένος. Έκανε διώξεις κατά του χριστιανισμού; Αναμφίβολα, αλλά κυρίως στο ιδεολογικό επίπεδο και σε καμία περίπτωση δεν έφτασε στις ακρότητες ας πούμε του Μέγα Θεοδόσιου, ο οποίος ταυτίζοντας Έλληνες και ειδωλολάτρες και όντας φανατικός όπως μόνο κάποιος στο όνομα μιας θρησκείας μπορεί να γίνει, είχε βαλθεί να καταστρέψει ό,τι θύμιζε αρχαία Ελλάδα, οδήγησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες σε μαρασμό και εντελώς χριστιανικότατα έσφαξε και 7.000 καρντάσια στη Θεσσαλονίκη. Βέβαια μετά μετανόησε για τα κρίματα του εξ’ου και το Μέγας και κρίμα που δε ζούσαν και οι 7.000 για να το μάθουν και να χαρούν.

Ο Ιουλιανός, έχοντας κλασσική παιδεία  και πανέξυπνος, θέλησε καταρχάς να έχει και τις ευλογίες του πιο χαρακτηριστικού σημείου αναφοράς των αρχαίων Ελλήνων, του Μαντείου των Δελφών. Τώρα μάλιστα! Το κορυφαίο παραπολιτικό-θρησκευτικό κέντρο της αρχαίας Ελλάδας, τυλιγμένο στην άχλη του χρόνου, της ιερότητας και της μαστούρας (με τι νομίζετε δηλαδή ότι φτιαχνότανε για να δώσει τις προφητείες η Πυθία με ρίγανη;) και ψώνισε από σβέρκο, καθώς έφαγε ένα ισχυρό σκαμπίλι αφού οι άνθρωποι του Μαντείου, παρόλο που τους συνέφερε η αυτοκρατορική εύνοια μπας και πάρουν καμιά χορηγία και λαδώσει το αντεράκι τους, το΄χαν καταλάβει ότι το ποτάμι πίσω δεν γυρίζει και του’παν, σόρρυ Ιουλιανάκο αλλά το μαγαζί έκλεισε και τα ρολά κατεβήκαν, βλέπεις «στενότης εμπόρευμα», δηλαδή δεν το’παν ακριβώς έτσι, αλλά εραστές της εντύπωσης μέχρι τέλους, έφυγαν από την αυλαία της ιστορίας όπως άξιζε στο παρελθόν τους, ποιητικά και άκρως θεατρικά:

«Είπατε τω Βασιλεί χαμαί πέσε Δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην, ουδέ παγάν λαλέουσαν. Απέσβετο και το λάλον ύδωρ»

«Πείτε στον βασιλιά, ότι στο χώμα κείτεται ο έντεχνος αυλός, ο Φοίβος δεν έχει πια κατοικία, ούτε δάφνη μαντική, ούτε πηγή ομιλούσα. Χάθηκε και το νερό που μιλούσε»

[αν και πολλοί ιστορικοί αρνούνται την ύπαρξη αυτού του χρησμού]

Ο Ιουλιανός, πεισματάρης όσο δεν πήγαινε, πιστός ιδανικά του, δεν πτοήθηκε και συνέχισε τον αγώνα. Είχε καταλάβει ότι για να εδραιωθεί μια ιδέα, ένα κίνημα, μια επανάσταση τέλος πάντων, έπρεπε πρώτ’ απ’όλα να κερδίσει πόντους στη συνείδηση του κοσμάκη και εδώ εισέρχεται και η κόντρα και ο διάλογος με τον Μέγα Βασίλειο, καθώς ο τελευταίος ήταν μια τεράστια προσωπικότητα, σημείο αναφοράς των χριστιανών της εποχής και αυτόν και έπρεπε να νικήσει και μάλιστα να νικήσει ιδεολογικά.

Ζητάει λοιπόν από τον Μέγα Βασίλειο κείμενα που θα του αποδείκνυαν την υπεροχή του χριστιανισμού, τα παίρνει, τα διαβάζει και στέλνει ως απάντηση το μνημειώδες

ανέγνων, έγνων, κατέγνων /

διάβασα, κατάλαβα, καταδίκασα.

Κίνηση ρουά που λένε αλλά όχι και ματ (όπως αποδείχτηκε), γιατί η ατσίδα ο Ιουλιανός σου λέει, αυτή η απάντηση που εκπροσωπεί το «λακωνίζειν εστίν φιλοσοφείν» των αρχαίων θα τον φέρει στην από πάνω, καθώς θα χαραχτεί στη συνείδηση του κοσμάκη που γουστάρει συνθηματολογία και αναπάντητη θα μείνει καθώς τα κατεβατά και οι δεκάρικοι λόγοι που πίστευε ότι θα του στείλουν, μοιραία θα ξεχαστούν όπως όλα τα κατεβατά και οι δεκάρικοι λόγοι, ενώ το σύνθημα θα μείνει και θα είναι και σύνθημα νίκης.

Ο Μέγας Βασίλειος όμως, ο οποίος ήταν και λόγιος με τα όλα του, ήξερε και αυτός το «λακωνιζειν εστιν φιλοσοφειν» και είδε την πεπονόφλουδα που του έβαζε ό άλλος. Σου λέει αυτός θα περιμένει τώρα να τον κατακεραυνώσω με εδάφια της Καινής Διαθήκης, Πράξεις των Αποστόλων, Ύμνους και δε συμμαζεύεται, εδώ που τα λέμε το να προσπαθήσεις να πνίξεις τον ιδεολογικό σου αντίπαλο με κατεβατά, αφορισμούς και ύβρεις είναι εξίσου αποτελεσματικό όσο το να πνίξεις έναν καρχαρία στη θάλασσα. Έτσι λοιπόν του απαντάει με το εξίσου μνημειώδες

 ανέγνως, αλλ΄ουκ έγνως, ει γαρ έγνως, ουκ αν κατέγνως /

 διάβασες αλλά δεν κατάλαβες, αν καταλάβαινες, δε θα καταδίκαζες

και πάρ’τον κάτω τον Ιουλιανό, βλέπετε η πρόκληση βρήκε την απάντηση της και το σπαθί μπήκε στο θηκάρι καθώς τα τελευταία λόγια του Μέγα Βασιλείου ήταν και αυτά που κέρδισαν τις εντυπώσεις και χαράχτηκαν στην συνείδηση της Κοινής Γνώμης.

Από εκεί και πέρα για τον Ιουλιανό αρχίζει ο καθαρός δονκιχωτισμός, προδομένος από την αρχαία Ελλάδα που τόσο πίστεψε αλλά ουδέποτε του ανταποκρίθηκε, ηττημένος κατά κράτος από το μεγάλο του αντίπαλο τον χριστιανισμό, αποφάσισε να πάει μέχρι τέλους το πιστεύω του, τίμια και περήφανα μακριά από υποκριτικές μετάνοιες. 

Για τους 19 μήνες που βασίλεψε, υπήρξε ένας έξοχος κυβερνήτης και ένας γενναίος πολεμιστής που πολέμησε και κατανίκησε τον προαιώνιο αντίπαλο τους Πέρσες και έφτασε μέχρι την πρωτεύουσα τους την Κτησιφώντα όπου και σκοτώθηκε πάνω στην μάχη. Έχουν να λένε ότι το κοντάρι που τερμάτισε την ζωή του δεν το έφαγε κατάστηθα αλλά πισώπλατα (εξ οικείων τα βέλη και τότε, εξ οικείων τα βέλη και τώρα) και τα τελευταία του λόγια ήταν προς τον Ιησού Χριστό, το περίφημο «Νενίκηκας με Ναζωραίε».

Αν ρωτάτε τη γνώμη μου σε όλη του τη ζωή δεν πολεμούσε παρά τον εαυτό του.

Δύο αντίπαλοι, δυο ιδεολογίες, δυο κόσμοι διαφορετικοί, ο ένας κέρδισε, ο Μέγας Βασίλειος πήρε τη θέση του στην ιστορία και έγινε Άγιος, ο άλλος όμως έχασε και έγινε τεράστια προσπάθεια σπίλωσης της μνήμης του από φανατικούς θρησκόληπτους που δεν κατάλαβαν ότι η αξία του ηττημένου είναι και αυτή που δίνει δόξα στον νικητή και φαίνεται ότι ο χριστιανικός σεβασμός στον νεκρό περιοριζόταν μόνο στους χριστιανούς.

Στο θρόνο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (ο όρος Βυζάντιο είναι ένας νεολογισμός των μελετητών του 16ου και 17ου αιώνα, οι Βυζαντινοί δεν ονόμαζαν τους εαυτούς τους Βυζαντινούς αλλά Ρωμαίους) κάτσανε άνθρωποι μεγαλοφυείς και ηλίθιοι, παράφρονες και φιλόδοξοι, προσωπικότητες και ανθρωπάκια, άγιοι και κακούργοι, όλοι όμως είχαν κοινή συνισταμένη την χριστιανική θρησκεία, μόνο ο Ιουλιανός όντας Ρωμαίος περιβλήθηκε το Έλληνας και απέρριψε το Χριστιανός.

Ήταν αντιφατικός όπως όλοι οι παραβάτες, αυτοκαταστροφικός όπως όλοι οι παραβάτες, δονκιχωτικός όπως όλοι οι παραβάτες, αλλά και γοητευτικός όπως όλοι οι παραβάτες. Στην άσπιλη χριστιανικότητα της Βυζαντινής Ιστορίας αυτός είναι ένα λεκές στα χρυσά της κατάστιχα, ξεθωριασμένος μεν από την πολύ χλωρίνη που έριξε πάνω του ο φανατισμός για να τον σβήσει ολωσδιόλου αν γίνεται από την ανθρώπινη μνήμη, αλλά αυτός εκεί παραμένει σαν μια ένδειξη θάρρους, τιμιότητας και πίστης απέναντι στα ιδανικά που μπορεί να΄χει κανείς στη ζωή του και στον τρόπο με τα οποία μπορεί να τα διαπραγματευτεί και ακόμη να πεθάνει γι’αυτά,

για όποιον τουλάχιστον έχει την όρεξη να ασχοληθεί με τέτοια πράγματα σήμερα.

Πηγη : Ιστορίες καθημερινής τρέλας